10 października 2026 r. w Muzeum Historii Polski w Warszawie odbyła się uroczysta premiera dokumentalnej trylogii Paryska „Kultura”. Na zaproszenie twórców filmu w wydarzeniu uczestniczył dr Jakub Osiński z Katedry Literatury Polskiej i Rosyjskiej UKW.

Paryska „Kultura” to trzyczęściowy cykl dokumentalny poświęcony Jerzemu Giedroyciowi (1906–2000) oraz środowisku skupionemu wokół założonego przez niego Instytutu Literackiego i miesięcznika „Kultura”, którego był redaktorem naczelnym. Film, zrealizowany przez trzech reżyserów – A. Marka Drążewskiego, Jana Czarlewskiego i Piotra Weycherta – przedstawia dzieje jednego z najważniejszych ośrodków polskiej emigracji, ukazując zarazem jego wpływ na rozwój niezależnej myśli politycznej i życia kulturalnego w kraju oraz kształtowanie stosunków Polski z sąsiednimi państwami.

Pierwsza część, zatytułowana Narodziny, przybliża przedwojenną działalność Giedroycia, wojenne losy przyszłych współpracowników „Kultury” oraz okoliczności powstania Instytutu Literackiego w Rzymie w 1946 r. Druga – Maisons-Laffitte – koncentruje się na funkcjonowaniu podparyskich siedzib Instytutu (początkowo przy rue Corneille, a od 1954 r. pod adresem 91 avenue de Poissy), codziennej pracy redakcyjnej oraz działalności wydawniczej, dzięki której do polskich czytelników trafiały m.in. utwory Czesława Miłosza i Witolda Gombrowicza, w PRL objęte cenzurą. Ostatnia część, Żywa Idea, poświęcona jest dziedzictwu Giedroycia, zwłaszcza aktualności jego koncepcji politycznych, w tym postulatu budowania partnerskich stosunków z niepodległymi państwami: Ukrainą, Litwą i Białorusią (tzw. koncepcja ULB).

Film powstał w koprodukcji Wytwórni Filmów Dokumentalnych i Fabularnych, TVP, Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz Media Kontakt. Zwiastun dokumentu można obejrzeć tutaj.

 

Premiera filmu Paryska „Kultura” wpisuje się w bogaty program wydarzeń organizowanych w ramach ustanowionego przez Senat RP Roku Jerzego Giedroycia. Warto przy tej okazji przypomnieć, że z inicjatywy dr. Osińskiego w czerwcu 2025 r. UKW zawarł porozumienie o współpracy akademickiej ze Stowarzyszeniem Instytut Literacki „Kultura”. W tej współpracy realizowane są liczne przedsięwzięcia naukowe, popularyzatorskie, edukacyjne i kulturalne. Jednym z nich będzie międzynarodowa konferencja naukowa Ludzie „Kultury”, która rozpocznie się już 7 listopada br. i zgromadzi badaczy literatury oraz historyków z Europy, Ameryki Północnej i Australii.